پیش فاکتور چیست و چه فرقی با فاکتور دارد؟
پیشفاکتور پیشنهاد قیمت پیش از فروش است، نه سند فروش. در این مقاله کاربرد، اقلام لازم و فرقش با فاکتور و صورتحساب رسمی را میخوانید.
اگر تا حالا از کسی استعلام قیمت گرفتهاید یا مشتری از شما «یک پیشفاکتور بفرست» خواسته، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده: پیش فاکتور چیست و چه فرقی با فاکتور معمولی دارد؟ کوتاه بگوییم: پیشفاکتور پیشنهاد قیمت شما پیش از انجام معامله است و فاکتور سندی است که بعد از فروش صادر میشود. در ادامه میخوانید هر کدام کجا به کار میآید، چه اقلامی باید داشته باشد، چه اشتباهاتی رایج است و چطور در چند دقیقه یکی بسازید.
پیش فاکتور چیست؟
پیشفاکتور (Proforma Invoice) برگهای است که فروشنده پیش از فروش برای خریدار میفرستد. در آن کالا یا خدمت، تعداد، قیمت واحد، مالیات، شرایط پرداخت و مدت اعتبار قیمت آمده است. پیشفاکتور میگوید «اگر خرید کنید، با این قیمت و این شرایط به شما میفروشیم».
نکتهی مهم این است که با صدور پیشفاکتور هنوز فروشی انجام نشده است. کالایی از انبار خارج نمیشود، بدهیای برای مشتری ثبت نمیشود و در دفاتر حسابداری هم سندی نمیخورد. پیشفاکتور یک پیشنهاد است که مشتری میتواند قبولش کند، دربارهاش چانه بزند یا ردش کند.
پیشفاکتور به چه دردی میخورد؟
کسبوکارها در موقعیتهای مختلفی پیشفاکتور صادر میکنند:
- پاسخ به استعلام قیمت: مشتری میخواهد پیش از تصمیم، قیمت دقیق و شرایط را ببیند.
- تأیید در سازمان خریدار: بسیاری از شرکتها و ادارات پیش از خرید، پیشفاکتور را به واحد مالی یا مدیر میدهند تا هزینه تأیید شود.
- مقایسهی تأمینکنندهها: خریدار از چند فروشنده پیشفاکتور میگیرد و بهترین پیشنهاد را انتخاب میکند.
- دریافت پیشپرداخت: فروشنده با پیشفاکتور مبلغ را اعلام میکند و بعد از واریز، سفارش را آماده میکند.
- واردات و ثبت سفارش: در خرید خارجی، پیشفاکتور فروشندهی خارجی (پروفرما) از مدارک اصلی ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت است.
فرق پیشفاکتور و فاکتور
| پیشفاکتور | فاکتور فروش | |
|---|---|---|
| زمان صدور | پیش از فروش | بعد از فروش یا تحویل |
| معنی | پیشنهاد قیمت | سند انجام معامله |
| ثبت در حسابداری | ندارد | سند فروش و بدهی مشتری ثبت میشود |
| اثر بر موجودی انبار | ندارد | کالا از انبار خارج میشود |
| مدت اعتبار | معمولاً دارد (مثلاً ۷ روز) | ندارد |
| تغییر | قابل مذاکره و اصلاح | فقط با برگشت از فروش یا اصلاحیه |
به زبان ساده: پیشفاکتور قول است و فاکتور سند. وقتی مشتری پیشفاکتور را قبول کرد و معامله انجام شد، فاکتور فروش صادر میکنید. معمولاً با همان اقلام، ولی با شماره و تاریخ خودش.
اعتبار قانونی پیشفاکتور
پیشفاکتور سند فروش نیست و برای اثبات انجام معامله یا ثبت در دفاتر کافی نیست. دربارهی ارزش حقوقیاش هم نظر یکسانی نیست. بعضی منابع آن را فقط برآورد قیمت و بدون تعهد میدانند، و بعضی میگویند اگر هر دو طرف آن را تأیید کنند و بر پایهی آن پیشپرداختی هم پرداخت شود، میتواند مبنای توافق باشد. در عمل، پیشفاکتور شرایط پیشنهادی فروشنده را مکتوب میکند و در صورت اختلاف میتوان آن را نشان داد، ولی برای معاملهی مهم قرارداد یا توافقنامهی جدا هم بنویسید. در هر حال مدت اعتبار و شرایط پرداخت را همیشه در پیشفاکتور بنویسید.
دربارهی مالیات هم یک نکتهی مهم هست: اگر کسبوکار شما مشمول سامانه مودیان است، سند معتبر مالیاتی صورتحساب الکترونیکی است که بعد از فروش در سامانه ثبت میشود. نه پیشفاکتور و نه فاکتور کاغذی یا PDF جای آن را نمیگیرد.
آیا به پیشفاکتور مالیات تعلق میگیرد؟
مالیات بر ارزش افزوده به فروش واقعی مربوط است و زمان تعلق آن به صدور صورتحساب گره خورده است. پیشفاکتور فقط برآورد قیمت است و خودش سند مالیاتی نیست. پس در آن مبلغ مالیات را برآورد و جدا از قیمت مینویسند تا خریدار مبلغ نهایی را بداند، ولی مالیات واقعی با فاکتور یا صورتحساب الکترونیکی بعد از فروش ثبت میشود. برای حالتهای خاص (مثلاً معافیتها) با حسابدار یا مشاور مالیاتی خودتان مشورت کنید.
پیشفاکتور باید چه چیزهایی داشته باشد؟
یک پیشفاکتور کامل این اقلام را دارد:
- عنوان «پیشفاکتور» بهوضوح در بالای برگه، تا با فاکتور اشتباه نشود
- شماره و تاریخ صدور
- نام، نشانی و تلفن فروشنده، و در صورت تمایل لوگو و مهر
- نام و مشخصات خریدار
- شرح کالا یا خدمت، تعداد، واحد و قیمت واحد
- تخفیف، مالیات بر ارزش افزوده و جمع کل، به عدد و به حروف
- مدت اعتبار قیمت، مثلاً «این پیشفاکتور تا ۷ روز معتبر است»
- شرایط پرداخت و تحویل، مثلاً «۵۰٪ پیشپرداخت، تحویل ۱۰ روز کاری بعد از واریز»
پیشفاکتور رسمی یعنی چه؟
بعضی خریداران، مخصوصاً شرکتها و سازمانها، «پیشفاکتور رسمی» میخواهند. در عمل منظور همان پیشفاکتور است، ولی با مشخصات کامل دو طرف، شبیه فاکتور رسمی: نام حقوقی، شناسه ملی یا شماره ثبت، کد اقتصادی، کد پستی و نشانی، بهعلاوهی مهر و امضای فروشنده. اگر مشتریتان شرکت است، همین موارد را از اول در برگه بنویسید تا واحد مالی او برگه را برنگرداند.
نمونهی متن پیشفاکتور
در تصویر زیر یک نمونهی سادهی پیشفاکتور برای فروش چهار میز و چهار صندلی اداری را میبینید.
بالای برگه عنوان «پیشفاکتور»، شماره، تاریخ و مدت اعتبار (۷ روز) آمده است. بعد مشخصات فروشنده و خریدار و جدول اقلام با مالیات و مبلغ به حروف میآید و در پایین، شرایط پرداخت (۵۰٪ پیشپرداخت و باقی هنگام تحویل) و زمان تحویل (۱۰ روز کاری پس از واریز) نوشته شده است. مشخصات و مبلغها فقط برای نمونهاند. پیشفاکتور خودتان را هم میتوانید با فاکتورساز رایگان ترازیا بسازید.
همین پیشفاکتور را در چند دقیقه و بدون ثبتنام بسازید و PDF بگیرید.
ساخت پیشفاکتور رایگانپیشفاکتور، کوتیشن و فاکتور
در معاملات بزرگ و بازرگانی، سه اصطلاح کنار هم میآید:
- کوتیشن (پیشنهاد قیمت): اولین پاسخ به استعلام، معمولاً سادهتر و بدون شماره و مشخصات کامل.
- پیشفاکتور (Proforma Invoice): پیشنهاد قیمت رسمیتر و کاملتر، با شماره، مدت اعتبار و شرایط پرداخت. اغلب برای پیشپرداخت، تأیید در سازمان خریدار یا ثبت سفارش خرید خارجی لازم میشود.
- فاکتور نهایی: سند فروش بعد از انجام معامله.
در بسیاری از کسبوکارهای کوچک کوتیشن و پیشفاکتور یکی گرفته میشود و همان برگهی پیشفاکتور برای هر دو کار میرود.
مزایا و معایب پیشفاکتور
مزیتها: شفافیت قیمت و شرایط برای هر دو طرف، مدرک مکتوب در صورت اختلاف، امکان مقایسه برای خریدار و آماده شدن مشتری برای پرداخت پیشپرداخت. عیبها: ایجاد تعهد اخلاقی به قیمت اعلامشده، احتمال اختلاف اگر مدت اعتبار نوشته نشود، و کار اضافه اگر دستی ساخته و به فاکتور تبدیل شود.
مراحل کار از استعلام تا فاکتور
مسیر معمول یک فروش با پیشفاکتور اینطور است:
- مشتری قیمت میخواهد یا استعلام میفرستد.
- شما پیشفاکتور را با مدت اعتبار و شرایط پرداخت میفرستید.
- مشتری قبول میکند، چانه میزند یا رد میکند. در صورت چانهزنی، پیشفاکتور اصلاح و دوباره ارسال میشود.
- بعد از قبول و در صورت نیاز دریافت پیشپرداخت، سفارش آماده و تحویل میشود.
- فاکتور فروش صادر میشود و در حسابداری و انبار ثبت میگردد.
- اگر کسبوکار شما مشمول است، صورتحساب الکترونیکی به سامانه مودیان ارسال میشود.
اشتباهات رایج در صدور پیشفاکتور
- ننوشتن مدت اعتبار: قیمتها عوض میشود. اگر تاریخ اعتبار نباشد، مشتری ماهها بعد همان قیمت را میخواهد.
- اشتباه گرفتن پیشفاکتور با فاکتور: کسی که پیشفاکتور را سند فروش حساب کند، موجودی و بدهی مشتری را اشتباه ثبت میکند. عنوان برگه باید روشن باشد.
- ننوشتن مالیات و تخفیف: مبلغی که مشتری میبیند باید همان مبلغ نهایی باشد، نه عددی که بعداً عوض شود.
- شمارهگذاری نکردن: بدون شمارهی یکتا، پیگیری اینکه کدام پیشفاکتور به فروش تبدیل شد سخت میشود.
- اشتباه در جمع: در اکسل یا Word یک فرمول خراب یا یک ردیف جاافتاده کل برگه را بیاعتبار میکند.
- فراموش کردن شرایط پرداخت و تحویل: وقتی اینها نوشته نشود، بعداً سر پیشپرداخت و زمان تحویل اختلاف پیش میآید.
پیشفاکتور برای خدمات
پیشفاکتور فقط برای کالا نیست. فریلنسرها، آژانسها و شرکتهای خدماتی هم برای پروژههایشان پیشفاکتور میدهند. در این حالت بهجای کالا، شرح خدمت، مقدار (ساعت، ماه یا پروژه) و مبلغ را بنویسید و مراحل پرداخت را مشخص کنید. مثلاً «۳۰٪ هنگام شروع، ۴۰٪ هنگام تحویل نسخهی اول، ۳۰٪ هنگام تحویل نهایی».
چطور پیشفاکتور بسازیم؟
خیلیها پیشفاکتور را در Word یا اکسل میسازند. این روش جواب میدهد ولی دردسر دارد: فرمول جمع خراب میشود، مبلغ به حروف را باید دستی نوشت و هر بار قالب را از نو مرتب کرد.
راه سریعتر، پیش فاکتور ساز آنلاین رایگان ترازیا است:
- نوع برگه را «پیشفاکتور» انتخاب کنید.
- مشخصات خودتان و مشتری را وارد کنید و لوگو و مهرتان را بگذارید.
- ردیف کالاها را بنویسید. جمع، ارزش افزوده و مبلغ به حروف خودکار حساب میشود.
- چاپ بزنید یا PDF بگیرید و برای مشتری بفرستید.
ثبتنام لازم ندارد و اطلاعات فقط در مرورگر خودتان میماند. روی گوشی هم کار میکند، پس وقتی مشتری پشت تلفن قیمت خواست، همان لحظه میتوانید برایش بفرستید. برای شرکتها هم گزینهی «صورتحساب رسمی» همان ابزار، شماره اقتصادی، شماره ثبت یا ملی و کد پستی را در برگه میآورد.
وقتی پیشفاکتور قبول شد
بعد از قبول پیشفاکتور، کار اصلی شروع میشود: صدور فاکتور فروش، خروج کالا از انبار، ثبت دریافت وجه و در صورت لزوم ارسال صورتحساب به سامانه مودیان. اگر اینها را جدا جدا و دستی انجام دهید، هم وقت میبرد و هم احتمال خطا بالاست.
در نرم افزار صدور فاکتور آنلاین ترازیا پیشفاکتور شمارهی جدا دارد و اثر حسابداری و انبار ندارد؛ بعد از تأیید مشتری با «تبدیل به فاکتور فروش» همهی اقلام منتقل میشود. سند حسابداری، موجودی انبار و حساب مشتری خودکار بهروز میشوند و ارسال به سامانه مودیان هم از داخل همان نرمافزار انجام میشود.
سؤالات متداول دربارهی پیشفاکتور
پیشفاکتور مهر و امضا لازم دارد؟
مهر و امضا به برگه اعتبار میدهد و بسیاری از خریداران سازمانی بدون آن پیشفاکتور را نمیپذیرند. بهتر است همیشه بگذارید.
آیا پیشفاکتور در حسابداری ثبت میشود؟
نه. پیشفاکتور فقط پیشنهاد است و سند حسابداری نمیزند. ثبت حسابداری بعد از فروش و با فاکتور انجام میشود.
پیشفاکتور تا کی معتبر است؟
مدت اعتبار را خود فروشنده تعیین میکند و باید در برگه بنویسد؛ عدد ثابتی برای آن وجود ندارد. هرچه قیمت کالا بیشتر نوسان کند، مدت کوتاهتر انتخاب میشود. مثلاً برای کالایی با قیمت پرنوسان چند روز، و برای خدمات ثابت یکی دو هفته.
آیا میشود از پیشفاکتور بهجای فاکتور استفاده کرد؟
نه. پیشفاکتور سند فروش نیست و در سامانه مودیان هم جای صورتحساب الکترونیکی را نمیگیرد. بعد از انجام معامله باید فاکتور صادر شود.
فرق پیشفاکتور و پروفرما چیست؟
پروفرما (Proforma Invoice) همان پیشفاکتور است. این اصطلاح بیشتر در خرید و فروش خارجی و ثبت سفارش به کار میرود.
آیا به پیشفاکتور مالیات ارزش افزوده تعلق میگیرد؟
خود پیشفاکتور سند مالیاتی نیست؛ مالیات با فاکتور یا صورتحساب الکترونیکی بعد از فروش ثبت میشود. در پیشفاکتور فقط مبلغ مالیات را برآورد و جدا مینویسند.
پیشفاکتور را میشود رایگان ساخت؟
بله. با فاکتورساز رایگان ترازیا بدون ثبتنام پیشفاکتور میسازید و PDF میگیرید.
جمعبندی
پیشفاکتور پیشنهاد قیمت پیش از فروش است، نه سند فروش. در دفاتر ثبت نمیشود، روی انبار اثری ندارد و معمولاً مدت اعتبار دارد. حتماً عنوان، شماره، مدت اعتبار، مالیات و شرایط پرداخت را در آن بنویسید. وقتی مشتری قبول کرد، نوبت فاکتور فروش است. برای ساخت سریع یک پیشفاکتور مرتب، از فاکتورساز رایگان ترازیا استفاده کنید. اگر هم میخواهید فروش، انبار و حساب مشتریها یکجا مدیریت شود، ترازیا را ۱۴ روز رایگان امتحان کنید.